| บทคัดย่อ |
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ทราบการใช้ประโยชน์ของทรัพยากรชีวภาพ และ (2) ศึกษาความหลากหลาย ปริมาณความชุกชุม และความสม่ำเสมอของทรัพยากรชีวภาพ ในพื้นที่บริเวณแหล่งซากดึกดำบรรพ์บ้านโภชน์ อำเภอหนองไผ่ จังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งเป็นพื้นที่ภูเขาหินปูนยุคเพอร์เมียนในเขตอุทยานธรณีเพชรบูรณ์ ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 35 ตารางกิโลเมตร (22,000 ไร่) ดำเนินการโดยวางแปลงตัวอย่างถาวรขนาด 40x40 เมตร จำนวน 5 แปลง (รวมพื้นที่สำรวจ 8,000 ตารางเมตร หรือ 5 ไร่) บันทึกชนิดพันธุ์ ขนาดความโตรอบลำต้นที่ระดับอก (GBH) และความสูงของไม้ใหญ่ทุกต้น แล้วคำนวณค่าความหนาแน่น (Density) ความถี่ (Frequency) ความเด่น (Dominance) และดัชนีความสำคัญของพันธุ์ไม้ (Importance Value Index: IVI) ตลอดจนดัชนีความหลากหลายทางชนิดพันธุ์ (Shannon-Wiener, Pielou's Evenness, Simpson's Index และ Margalef's Richness) ร่วมกับการเทียบเคียงรายชื่อพรรณไม้ที่สำรวจพบกับฐานข้อมูลการใช้ประโยชน์ทรัพยากรป่าไม้และพรรณไม้ป่าของไทยที่คณะผู้วิจัยรวบรวมจากเอกสารพฤกษศาสตร์พื้นบ้านและวรรณกรรมป่าไม้เศรษฐกิจไทย
ผลการศึกษาพบต้นไม้ใหญ่รวมทั้งสิ้น 589 ต้น จำแนกได้ 59 หน่วยอนุกรมวิธาน ใน 25 วงศ์ โดยวงศ์ยางนา-เต็งรัง (Dipterocarpaceae) และวงศ์ถั่ว (Fabaceae) เป็นวงศ์เด่นที่มีจำนวนต้นสูงสุด (ร้อยละ 20.88 และ 18.34 ของจำนวนต้นทั้งหมด ตามลำดับ) รัง (Shorea siamensis) เป็นชนิดไม้ที่มีค่าดัชนีความสำคัญ (IVI) สูงสุด (ร้อยละ 9.45) รองลงมาคือประดู่ (Pterocarpus macrocarpus) ร้อยละ 7.98 และแดง (Xylia xylocarpa) ร้อยละ 5.53 ค่าดัชนีความหลากหลายของแชนนอน-วีเนอร์ (Shannon-Wiener, H' = 3.322) และดัชนีความสม่ำเสมอของ Pielou (J' = 0.815) บ่งชี้ว่าสังคมพืชในพื้นที่มีความหลากหลายค่อนข้างสูงและมีการกระจายตัวของชนิดพันธุ์อย่างสม่ำเสมอ ไม่ถูกครอบงำโดยชนิดใดชนิดหนึ่งอย่างรุนแรง ซึ่งสอดคล้องกับดัชนีความเด่นของซิมป์สันที่มีค่าต่ำ (Simpson's D = 0.053)
ด้านการใช้ประโยชน์ พบว่าพรรณไม้ใหญ่ทั้ง 59 ชนิด มีข้อมูลการใช้ประโยชน์ปรากฏอยู่ในฐานข้อมูลอ้างอิงครบทุกชนิด โดยร้อยละ 98.3 มีการใช้ประโยชน์ตั้งแต่ 2 ด้านขึ้นไปในลักษณะพหุประโยชน์ (multi-purpose) สอดคล้องกับแนวคิด “ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง” ประเภทการใช้ประโยชน์ที่พบมากที่สุดคือด้านสมุนไพร/ยารักษาโรค (ร้อยละ 79.7) รองลงมาคือการใช้ประโยชน์อื่น ๆ เช่น สีย้อมและยางชัน (ร้อยละ 64.4) และอาหารจากผล ยอดอ่อน ใบ และดอก (ร้อยละ 55.9) ที่สำคัญคือพบไม้เศรษฐกิจมีค่าสูงที่อยู่ในบัญชีอนุสัญญา CITES จำนวน 2 ชนิด ได้แก่ พยุง (Dalbergia cochinchinensis) และมะค่าโมง (Afzelia xylocarpa) แม้จะพบในปริมาณน้อยเพียงชนิดละ 3 ต้น แต่ถือเป็นข้อมูลสำคัญที่ควรได้รับการเฝ้าระวังและอนุรักษ์เป็นพิเศษ เนื่องจากถูกคุกคามจากการลักลอบตัดฟันอย่างหนักในหลายพื้นที่ของประเทศไทย ผลการศึกษานี้สามารถใช้เป็นฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพเบื้องต้นของแหล่งซากดึกดำบรรพ์บ้านโภชน์ เพื่อสนับสนุนการวางแผนอนุรักษ์และการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศควบคู่กับคุณค่าทางธรณีวิทยาของพื้นที่อย่างยั่งยืนต่อไป
This research aimed to (1) determine the utilization and (2) examine the diversity, abundance, and evenness of biological resources in the Ban Phot Paleo Sea, Nong Phai District, Phetchabun Province. This site is a Permian-age limestone karst area within the Phetchabun Geopark, covering approximately 35 km2 (22,000 rai). Five permanent 40 x 40 m sample plots were established (totaling 8,000 m2, or 5 rai), where the species, girth at breast height (GBH), and height of all large trees were recorded. Density, frequency, dominance, and Importance Value Index (IVI) were calculated alongside species diversity indices (Shannon-Wiener, Pielou’s Evenness, Simpson’s Index, and Margalef’s Richness). The surveyed species were also cross-referenced against a database of Thai forest-resource and wild-plant utilization compiled from ethnobotanical and economic-forestry literature.
A total of 589 individual trees were recorded, comprising 59 taxa across 25 families. Dipterocarpaceae and Fabaceae were the dominant families, accounting for 20.88% and 18.34% of all stems, respectively. Shorea siamensis (Rang) had the highest IVI (9.45%), followed by Pterocarpus macrocarpus (Pradu, 7.98%) and Xylia xylocarpa (Daeng, 5.53%). The Shannon-Wiener diversity index (H' = 3.322) and Pielou’s evenness index (J' = 0.815) indicated relatively high species diversity with a fairly even distribution. This lack of strong dominance by any single species is consistent with the low Simpson’s dominance index (D = 0.053).
Regarding utilization, all 59 tree taxa had corresponding records in the reference database. Notably, 98.3% were multi-purpose, aligning with the Thai forestry concept of “three forests, four benefits” (ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง). The most common use was medicinal (79.7%), followed by materials like dyes and resins (64.4%), and food sources from fruits, shoots, leaves, and flowers (55.9%). Two economically valuable, CITES-listed species were recorded: Dalbergia cochinchinensis (Payung) and Afzelia xylocarpa (Makha Mong). Represented by only three individuals each, both are heavily threatened by illegal logging in Thailand and warrant special conservation attention. These findings provide a preliminary biodiversity database for the Ban Phot Paleo Sea, supporting conservation planning and the sustainable development of ecotourism alongside the site's geological value.
|
|---|
| คำสำคัญ |
Biodiversity,Importance Value Index (IVI),Ban Phot Paleo Sea,Phetchabun Geopar,ความหลากหลายทางชีวภาพ,ดัชนีความสาคัญของพันธุ์ไม้,แหล่งซากดึกดาบรรพ์บ้านโภชน์
|
|---|
